در سال ۲۰۲۵ رتبه ایران در هوش مصنوعی، به عدد نود و یک در جهان رسیده است. این جایگاه حاصل پیشرفتهای علمی، سرمایهگذاریها و گسترش پروژههای بومی است. مسیر توسعه همچنان با چالشهایی در زمینه سیاستگذاری و زیرساخت همراه است، اما روند روبه رشدی که در پژوهش و آموزش دیده میشود، آیندهای امیدوار کننده را نشان میدهد.
در این راهنما مسیر رشد ایران در شاخصهای جهانی و تغییر رتبهها را بررسی میکنیم. همچنین تفاوت عملکرد کشور در بخش فناوری، دولت و داده را نشان میدهیم. مسیر عملی میان دانشگاهها و بخش خصوصی را معرفی میکنیم تا بدانید ایران در هوش مصنوعی رتبه چندم است و چگونه در شاخص جهانی تثبیت شده است. ادامه توضیحات را در سایت ویرا مطالعه کنید.
جایگاه جهانی ایران در هوش مصنوعی در سال 2025
ایران در هوش مصنوعی رتبه چندم است؟ رتبه ایران در هوش مصنوعی در سال 2025 نسبت به گذشته پیشرفت شایان توجهی داشته است. طبق بررسیهای انجام شده، ایران با امتیاز 43.88 در میان 188 کشور جهان، در جایگاه 91 قرار گرفته است. این رتبه بیانگر رشد سه پلهای نسبت به سال پیش از آن یعنی 2024 است و نشان میدهد برنامههای ملی در زمینه توسعه و سرمایهگذاری در فناوریهای هوش مصنوعی (Artificial Intelligence) تا حدی موثر بودهاند.
بسیاری از پژوهشگران پیشبینی میکنند که آینده هوش مصنوعی در ایران با توسعه پروژههای ملی و سرمایهگذاری در بخش خصوصی، از موقعیت فعلی فراتر خواهد رفت. در صورت ادامه این روند، رتبه جهانی ایران در هوش مصنوعی میتواند در چند سال آینده به محدوده زیر 70 نیز برسد. در شاخص جهانی هوش مصنوعی (GAI) آمادگی دولت در سه معیار زیر مورد بررسی قرار گرفته است:
- توان دولت برای استفاده از فناوری: این شاخص نشان میدهد که دولت تا چه اندازه آماده و مجهز است تا از هوش مصنوعی در خدمات عمومی استفاده کند. ایران در این بخش رتبه ۱۴۶ جهان را دارد.
- زیرساخت و دادهها: این معیار میزان دسترسپذیری و کیفیت دادهها و زیرساخت دیجیتال کشور را میسنجد، ایران با رتبه ۷۰ نشان داده در این حوزه عملکرد متوسطی دارد.
- نوآوری و سرمایه انسانی: این شاخص توان دانشگاهها و نهادهای آموزشی در توسعه فناوریهای نو مبتنی بر هوش مصنوعی را بررسی میکند. ایران با رتبه ۵۴ جهانی وضعیت رو به رشدی دارد.
رتبه ایران در تولید علم و پژوهشهای هوش مصنوعی
ایران در حوزه تولید علم در هوش مصنوعی یکی از فعالترین کشورهای منطقه محسوب میشود. بر پایه رتبهبندی وب آو ساینس (Web of Science)، بین سالهای 2013 تا 2022 بیش از 2638 مقاله علمی از پژوهشگران ایرانی در زمینه هوش مصنوعی منتشر شده است. این میزان، ایران را در رتبه نخست کشورهای اسلامی و رتبه 14 جهان قرار داده است.
این آمار نشان میدهد که دانشگاهها و مراکز پژوهشی کشور، سهم بزرگی در تولید محتوای علمی و افزایش دادههای جهانی مرتبط با هوش مصنوعی دارند. بیشتر مقالات در حوزه بینایی ماشین (Computer Vision)، یادگیری عمیق (Deep Learning) و بازشناسی گفتار (Speech Recognition) منتشر شدهاند.
در حال حاضر ایران جزو کشورهایی است که با تلاش بومیسازی پروژههای تحقیقاتی میخواهد سهم خود از بازار جهانی فناوری را افزایش دهد. در نتیجه، رتبه ایران در هوش مصنوعی ۲۰۲۵ رشد بیشتری در حوزه پژوهشی نشان داده است.
دانشگاههای برتر ایران در حوزه هوش مصنوعی
چند دانشگاه ایرانی سهم بزرگتری در ارتقای رتبه ایران در هوش مصنوعی داشتهاند. بر اساس دادههای علمی موجود، بیشترین فعالیتها در زمینه هوش مصنوعی در چند مرکز آموزشی معتبر انجام میشود. در ایران، دانشگاههای فعال در این زمینه عبارتاند از:
- دانشگاه تهران با دپارتمانهای قوی در علوم کامپیوتر و یادگیری ماشینی
- دانشگاه صنعتی شریف با پروژههای ابتکاری در حوزه بینایی ماشین
- دانشگاه امیرکبیر با تحقیقات در زمینه رباتیک و شبکههای عصبی
- دانشگاه صنعتی اصفهان با تمرکز بر پردازش زبان طبیعی و مدلهای داده بزرگ
- دانشگاه تربیت مدرس با توسعه الگوریتمهای مبتنی بر هوش مصنوعی
رتبه ایران در شاخص جهانی هوش مصنوعی GAI
در ارزیابی منتشر شده از شاخص جهانی هوش مصنوعی (GAI) توسط موسسه تورتویز در سال 2024، ایران در میان 83 کشور جهان در رتبه 60 قرار گرفته است. در این گزارش، ایران در بین کشورهای مورد بررسی عملکردی متوسط داشته است.
رتبه 60 جهانی بیانگر آن است که کشور توانسته در شاخصهای تحقیق و توسعه رشد نسبی را تجربه کند، اما همچنان در زیر شاخصهای سرمایهگذاری تجاری و محیط عملیاتی عقبتر از رقبا حرکت میکند. این وضعیت نشاندهندهی نیاز به سیاستهای منسجمتر برای جذب سرمایه و بهبود فضای کسبوکار هوش مصنوعی در کشور است.
در میان کشورهای مورد ارزیابی، ایالات متحده، چین و بریتانیا در صدر جدول قرار دارند و فاصله ایران با این کشورها بهویژه در بخش سرمایهگذاری و زیرساخت قابلتوجه است. با تقویت برنامههای ملی و توسعه اکوسیستمهای تخصصی مشابه پروژههای هوش مصنوعی فارسی، میتوان انتظار داشت که ایران در نسخههای آینده این شاخص جایگاه بهتری کسب کند.
ایران در مقایسه با کشورهای منطقه MENA در حوزه هوش مصنوعی
منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) در سالهای اخیر شاهد رقابت فشردهای در زمینه توسعه هوش مصنوعی بوده است. رتبه ایران در هوش مصنوعی در سال قبل عدد 17 منطقه را داشت و توانسته است با یک پله رشد به مرتبه 16 برسد.
در مقایسه با همسایگان منطقه، ایران در برخی زیرشاخصها مانند ظرفیت نوآوری و سرمایه انسانی عملکرد مناسبتری داشته اما در ابعاد دولت و زیرساخت ضعفهایی مشاهده میشود. کشورهای پیشرو منطقه مانند امارات، عربستان و قطر با اصلاحات گسترده در سیاستگذاری و سرمایهگذاری توانستهاند رتبههای جهانی بالاتری به دست آورند. امارات در رتبه 13 و عربستان در رتبه 22 جهان جای دارند.
در بررسی گزارشهای سالانه در سال 1403، اپلیکیشن هوش مصنوعی فارسی ویرا در صدر اپلیکیشنهای هوش مصنوعی مولد قرار گرفت. این برنامه با بیش از یک میلیون نصب جدید توانسته از اپلیکیشنهای بینالمللی مانند ChatGPT پیشی بگیرد و به موفقترین پروژه AI ایرانی سال تبدیل شود. این نمونه تایید میکند که توسعه نرمافزارهای بومی هوش مصنوعی میتواند مسیر رشد فناوری در کشور را تسریع کند.
مسیر توسعه هوش مصنوعی در ایران و چالشهای پیش رو
توسعه هوش مصنوعی در ایران طی سالهای اخیر مسیری با رشد علمی و چالش مدیریتی را تجربه کرده است. کشور هرچند در بخشهای تحقیق و آموزش پیشرفت داشته، اما در زمینه سیاستگذاری و اجرای مقررات هنوز با کمبود روبهرو است.
ضعف در زیرساختهای ارتباطی، نبود چارچوب قانونی مشخص برای دادهها و تحریمهای بینالمللی از عوامل کندی رشد هوش مصنوعی در کشور هستند. برای تقویت آینده هوش مصنوعی در ایران، لازم است برنامههای ملی با رویکردی جامعتر تدوین شوند تا هم پژوهش علمی و هم ظرفیت صنعتی متناسب با نیازهای جهانی توسعه یابد.
بررسی ضعفهای سیاستگذاری و حکمرانی داده در ایران
در شاخص آمادگی دولت، ایران رتبه 146 جهانی را دارد و این عدد نشاندهنده ضعف در سطح سیاستگذاری، حکمرانی و تنظیمگری داده است. طبق تحلیلها، نبود سند ملی مصوب در حوزه هوش مصنوعی، ناهماهنگی میان نهادهای اجرایی و کمبود سیاستهای حمایتی برای نوآوری بومی از مهمترین چالشها هستند.
حکمرانی داده در کشور هنوز استاندارد مشخصی در زمینه اشتراکگذاری، امنیت و دسترسپذیری ندارد. این وضعیت باعث شده ظرفیت دیجیتال ایران که رتبه 92 جهانی دارد نتواند بهدرستی در ارتقای رتبه کلی کشور اثرگذار باشد. ایجاد نظام قانونمند و حمایت هدفمند از بخش خصوصی میتواند نقطه آغاز اصلاحات عملی برای ارتقای ایران در زمینه هوش مصنوعی باشد. در ادامه راهکارهای پیشنهادی برای ارتقای رتبه ایران در هوش مصنوعی در جهان آورده شده است:
- تدوین برنامه عملیاتی ملی هوش مصنوعی با چارچوب قانونی و اجرایی مشخص
- تصویب نظامهای تنظیمگری داده و امنیت اطلاعات در سطح کلان
- توسعه زیرساختهای ارتباطی و پردازشی متناسب با نیازهای صنعتی
- تقویت سیاستهای حمایتی از کسبوکارهای دانشبنیان و استارتاپهای هوش مصنوعی
- ایجاد مراکز تخصصی همکاریهای بینالمللی و جذب سرمایهگذاری خارجی
چشمانداز هوش مصنوعی در ایران
آینده رتبه ایران در هوش مصنوعی وابسته به توسعه زیستبوم فناورانه و رفع چالشهای فعلی است. استفاده گسترده از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی میتواند سطح تولید ناخالص داخلی ایران را حدود سه درصد افزایش دهد و نزدیک به ده میلیارد دلار به ارزش کل تولید سالانه کشور اضافه کند.
این روند مشابه تجربه کشور چین است که با تمرکز بر تحقیق و توسعه توانست سهم قابلتوجهی از بازار جهانی هوش مصنوعی را به دست آورد. در صورت تقویت همکاریهای بینالمللی و ایجاد مراکز تحقیقاتی اختصاصی، آینده هوش مصنوعی در ایران میتواند به یکی از محورهای رشد اقتصادی و علمی کشور تبدیل شود.
برنامه توسعه ملی هوش مصنوعی و تاثیر آن بر رتبه جهانی ایران
برنامه توسعه ملی هوش مصنوعی که در مرحله تدوین قرار دارد، هدفگذاری کرده تا زیرساختهای ارتباطی و ظرفیت انسانی کشور را در پنج سال آینده ارتقا دهد. اجرای این طرح باعث افزایش امتیاز ایران در شاخص آمادگی دولت و تثبیت جایگاه کشور در میان 80 کشور برتر جهان خواهد شد. این برنامه با محوریت آموزش مهارتهای هوش مصنوعی و گسترش نوآوری در بخش خصوصی طراحی شده و در صورت تحقق کامل، میتواند به رشد علمی و اقتصادی قابل ملاحظهای منجر شود.
تحلیل اقتصادی و اشتغال در حوزه هوش مصنوعی ایران
پژوهشها نشان میدهند که حوزه هوش مصنوعی در ایران تاثیر قابلتوجهی بر رشد اقتصادی داشته است. در سال 1400، فرصتهای شغلی مرتبط با هوش مصنوعی نسبت به سال 1396 حدود ده برابر افزایش یافتهاند. رشد این بخش وابسته به گسترش استارتاپهای بومی و توسعه نرمافزارهای مبتنی بر یادگیری ماشینی است.
بر اساس برآوردها، بهکارگیری گسترده فناوری AI میتواند ارزش افزوده قابلتوجهی برای اقتصاد کشور به ارمغان آورد و زمینه جذب سرمایهگذاری در صنایع دیجیتال را فراهم سازد. این روند، یکی از عوامل کلیدی در ارتقای رتبه جهانی ایران در هوش مصنوعی محسوب میشود.
جمعبندی
رتبه ایران در هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۵ به جایگاه نود و یک جهان رسیده و این عدد بیانگر تلاش جدی کشور برای ورود به عرصه جهانی فناوریهای نو است. ایران از نظر تولید علم در هوش مصنوعی در رتبه پانزدهم دنیا و نخست در میان کشورهای اسلامی قرار دارد که نشان از ظرفیت بالای علمی و دانشگاهی کشور دارد.
با وجود این، در بخش استفاده عملی از هوش مصنوعی هنوز در رتبه هفتاد و هفتم جهان قرار داریم. کمبود زیرساختهای پردازشی، نبود قوانین روشن در زمینه دادهها و ضعف در ارتباط میان دولت و بخش خصوصی از چالشهای مسیر رشد محسوب میشوند.
برنامه توسعه ملی هوش مصنوعی و فعالیتهای بخش خصوصی اپهای فارسی، آینده روشنتری را برای کشور رقم زده است. اگر این برنامهها جدیتر دنبال شوند، ایران میتواند در رده کشورهای پیشرو قرار گیرد. برای دریافت اطلاعات بیشتر، از سایر مقالات سایت ویرا در مجله هوش مصنوعی بازدید کنید.
سوالات متداول
- ایران در شاخص جهانی GAI چه رتبهای دارد؟
در شاخص جهانی هوش مصنوعی (Global AI Index) ایران رتبه شصت از میان هشتاد و سه کشور را دارد و در زمینه نوآوری و پژوهش عملکرد بهتری نشان داده است.
- چه عواملی باعث رشد رتبه ایران در هوش مصنوعی شدهاند؟
افزایش تولید مقالات و آموزش نیروهای متخصص در دانشگاهها، همراه با فعالیت شرکتهای خصوصی و اپهای بومی مانند ویرا، از مهمترین عوامل این رشد است.
- ایران در تولید علم هوش مصنوعی نسبت به کشورهای منطقه چه جایگاهی دارد؟
ایران با رتبه پانزدهم جهانی و مقام نخست میان کشورهای اسلامی در تعداد مقالات علمی، از نظر تولید علم جایگاه ممتازی دارد و از عربستان و ترکیه پیشی گرفته است.
