مهندسی پرامپت چیست؟ در این مطلب میخواهم خیلی خلاصه و به سادهترین روش ممکن، چند توصیه دررابطهبا پرامپت نویسی برای انواع ابزارهای هوش مصنوعی مولد ارائه کنم. توجه داشته باشید که مبحث مهندسی پرامپت گستردهتر از آن چیزی است که در منابع مختلف وب فارسی ادعای آموزش آن را دارند.
اکثر قریب بهاتفاق مقالات، صرفاً چند توصیه کاربردی و اولیه هستند که میتوانند دست شما را برای شروع کار راه بیندازند. این مطلب هم ادعایی فراتر از این ندارد. اما خبر خوب این است که این مقاله در همین نقطه متوقف نخواهد شد و در آینده جزئیات این مبحث تکمیلکننده آن خواهند بود. اگر دوست داشتید، نشانی این صفحه را برای خود ذخیره کنید.
پرامپت چیست؟
خیلی ساده و خودمانی، پرامپت (در چهارچوب موضوع هوش مصنوعی) یعنی یک دستور ساختارمند که به ابزار هوش مصنوعی مولد داده میشود تا یک خروجی مطلوب حاصل شود. مهندسی پرامپت هم یعنی تسلط به این ساختارها و توانایی استفاده از آنها برای دریافت بهترین خروجی از ابزارهای هوش مصنوعی.
پرامپت نویسی خیلی مهم است؟
برای دریافت پاسخ این سؤال، ابتدا باید سؤال مهمتری را از خود بپرسید: چرا به دنبال خروجی هوش مصنوعی هستید؟ اگر شما تصویر شفافی از خروجی مد نظرتان دارید، یعنی دقیقاً میدانید که میخواهید به چه چیزی برسید، احتمالاً پرامپتنویسی یا مهندسی پرامپت برای شما ارزشمند خواهد بود؛ اما اگر خواسته شما طوری است که اصلاً نیازی ندارید خروجی را پیشاپیش بدانید، برای مثال اگر در پرامپتنویسی چت جیپیتی بیشتر به دنبال کشف یک موضوع هستید، احتمالاً مهندسی پرامپت کمتر موردنظر شما باشد (دقت کنید، کمتر، نه اصلاً)!
در یک مقایسه ساده، حدوداً %۶۰ کیفیت خروجی یک مدل وابسته به کیفیت آموزش اولیهاش است و %۴۰ به کیفیت پرامپتنویسی بستگی دارد. با این فرض که کاربر اصول اولیه را بلد باشد.
آموزش پرامپت نویسی
همانطور که گفتم، هدف این مقاله این است که یک سری اصول اولیه را به شما منتقل کنم. علاوه بر این، سعی میکنم با اشاره به سرفصلهای مهم، شما را برای جستوجوهای بیشتر و عمیقتر راهنمایی کنم. برای مثال کمتر منبعی از تکنیکهای مختلف پرامپتنویسی صحبت کردهاند که من در این مطلب مهمترینها را فهرست کردهام.
اصول اولیه پرامپت نویسی
اصول اولیه یعنی نکاتی که بهطورکلی باید رعایت کنید تا حداقل خروجی معقول را از ابزار دریافت کنید. این اصول بهتنهایی برای دریافت پاسخ معقول در ابزارهای مختلف مثل پرامپتنویسی در میدجورنی و… کافی هستند و لزومی ندارد حتماً به سراغ تکنیکهای مهندسی پرامپت بروید؛ اما بههرحال برای کسانی که کنجکاوی بیشتری دارند، دانستن تکنیکها خالیازلطف نیست.
۱. ساده و شفاف بنویسید
پرامپت باید دقیق و واضح باشد. هر چقدر پرامپت شما پیچیدهتر و مبهمتر باشد، مدل هوش مصنوعی ممکن است پاسخی غیردقیق یا گمراهکننده تولید کند. بهعنوانمثال:
- پرامپت پیچیده: «یک توضیح علمی درباره ماده بده، اما مختصر باش، و چند مثال هم بیاور»
- پرامپت ساده: «ماده چیست؟ یک توضیح مختصر بده و یک مثال بزن.»
۲. هدف مشخص داشته باشید
قبل از نوشتن پرامپت، هدف خود را روشن کنید. آیا به دنبال توضیحی هستید؟ یا میخواهید یک متن خلاقانه ایجاد کنید؟ مشخصبودن هدف، به شما کمک میکند تا پرامپتهای دقیقتری طراحی کنید.
- مثال: «توضیح بده که چگونه فتوسنتز در گیاهان انجام میشود.»
۳. زمینه و بافت اضافه کنید
بعضی از مدلهای هوش مصنوعی نیاز به اطلاعات پسزمینه دارند تا بتوانند بهدرستی پاسخ دهند. دادن جزئیات بیشتر، مدل را در مسیری هدایت میکند که پاسخ دقیقتری تولید کند.
- مثال: «توضیح بده که چگونه اقتصاد در دهه ۱۹۳۰ میلادی تحتتأثیر رکود بزرگ قرار گرفت.»
۴. از پرامپتهای چندمرحلهای استفاده کنید
اگر به پاسخی چندجانبه نیاز دارید، میتوانید پرامپتها را به مراحل مختلف تقسیم کنید. مثلاً ابتدا از مدل بخواهید یک تعریف ارائه دهد و سپس از آن بخواهید جزئیات بیشتری بدهد.
- مثال: «ابتدا یک تعریف از هوش مصنوعی بده. سپس کاربردهای آن در زندگی روزمره را توضیح بده.»
۵. از پرامپتهای نمونه استفاده کنید
اگر به دنبال نتایج خاص هستید، میتوانید از پرامپتهای آماده و الگوهای موجود استفاده کنید و آنها را باتوجهبه نیاز خود تنظیم کنید. این روش به شما کمک میکند تا بهسرعت پرامپتهای مناسب ایجاد کنید.
۶. بازخورد بگیرید و پرامپتها را اصلاح کنید
در پرامپتنویسی ممکن است با آزمونوخطا مواجه شوید. پس از دریافت نتیجه از مدل، پرامپت خود را بررسی کنید و در صورت نیاز آن را اصلاح کنید تا به نتیجه بهتری برسید.
۷. از زبان طبیعی و روان استفاده کنید
مدلهای هوش مصنوعی بهخوبی میتوانند با زبان طبیعی تعامل کنند، بنابراین نیازی به استفاده از زبان پیچیده یا تخصصی نیست. از جملات ساده و روزمره استفاده کنید.
تکنیکهای پرامپت نویسی
علاوه بر اصول اولیه، چند تکنیک دررابطهبا پرامپتنویسی وجود دارند که در منابع مختلف علمی ذکر شدهاند و تقریباً (تا این لحظه) به عدد ۲۹ میرسند. در اینجا تعدادی از دانهدرشتهایش را فهرست کردهام. توصیه میکنم با همان نام انگلیسیشان آنها را جستوجو کنید:
- Chain-of-thought (CoT) prompting
- few-shot prompting
- zero-shot prompting
- Chain-of-Symbol (CoS) Prompting
- Generated knowledge prompting
- Least-to-most prompting
- Self-consistency decoding
- Complexity-based prompting
- Self-refine
- Tree-of-thought
- Maieutic prompting
- Directional-stimulus prompting
تکنیکهای فوق، مسائل پیچیده و خیلی سختی نیستند. میخواهم بگویم از روی اسامی قضاوت نکنید. هر کسی که با ابزارهای هوش مصنوعی کار میکند ممکن است ناخواسته از برخی از این تکنیکها استفاده کند. برای مثال، تکنیک زنجیره افکار (CoT)، همان شکستن خواسته یا پرامپت به تسکها و چالشهای کوچک است؛ یا تکنیک زیروشات (zero-shot) همان ارائه درخواست بدون هیچ دیتا و جزئیات جانبی است.
دانستن این موارد به شما کمک میکند برای هر درخواستی که از هوش مصنوعی دارید، پرامپت هوشمندانهتری بنویسید. تمام ۲۹ تکنیک را تا حالا در یک منبع ندیدهام؛ اما اگر وارد این جستوجو بشوید، قطعاً رضایتمند بیرون میآیید.
ابزار رایگان تمرین پرامپتنویسی
ویرا، نام اولین و بزرگترین پروژه دستیار هوش مصنوعی فارسی است که در قالب یک اپلیکیشن جامع ارائهدهنده خدمات این فناوری بهصورت رایگان در اختیار عموم مردم قرار دارد. شما میتوانید داخل اپلیکیشن ویرا، کاشی دانیار را انتخاب کرده و به چتبات هوشمند فارسی دسترسی داشته باشید.
با استفاده از چت بات هوش مصنوعی دانیار میتوانید تکنیکهای مختلف پرامپتنویسی را تمرین کنید و قسمت خوبش اینجاست که هوش مصنوعی ویرا، بهصورت اختصاصی برای فارسیزبانان طراحی شده و شما میتوانید حتی توسط فارسی محاوره یا لهجههای مختلف نیز با ویرا ارتباط برقرار کرده و حتی برایناساس خروجی بگیرید.
یک ویژگی دیگر ویرا این است که خدمات جامع هوش مصنوعی را ارائه میدهد و داخل این اپلیکیشن میتوانید به ابزار تولید تصویر، تغییر صدا، تبدیل گفتار به متن و تبدیل متن به گفتار دسترسی پیدا کنید. ویرا مثل یک دوست است که همیشه همراه شماست و میتواند کاری کند که باهوشتر، سریعتر و خلاقتر باشید.
هوش مصنوعی را آنلاین و رایگان امتحان کن
نسخه تحت وب ویرا امکان استفاده سریع از چت جی پی تی را بدون نصب، مستقیم در مرورگر و با دسترسی کامل در اختیار شما قرار میدهد. همین حالا گفتگو را شروع کنید.
آنلاین با ChatGPT صحبت کنید ←دسترسی سریع از موبایل و دسکتاپ — بدون نیاز به نصب
میخوای همیشه به ابزارهای هوش مصنوعی دسترسی داشته باشی؟
اپلیکیشن ویرا را نصب کنید و دسترسی سریع و دائمی به ابزارهای هوش مصنوعی را همیشه روی موبایل خود داشته باشید.
آموزش متد جدید پرامپت نویسی چتبات برای ChatGPT، Gemini و Claude
این روزها تکنولوژی سریعترین پیشرفت را به خودش میبیند؛ بهخصوص هوش مصنوعی که بخش زیادی از زندگی روزمرهمان را در برگرفته است. به همین دلیل، دیگر روشهای قدیمی کارآمد نیستند و باید از مدلهای جدیدی برای ارتباط با این ابزارها استفاده کنیم.
همانطور که میدانید، زبان مشترک هر AI اعم از هوش مصنوعی فارسی یا خارجی پرامپت است. بنابراین در این آموزش، متد جدید پرامپت نویسی را یادتان خواهیم داد که در ۲۰۲۶ رایج شد و پیشبینی میشود که در آینده هم به همین منوال جلو برود.
چرا باید روش پرامپت نویسی را تغییر دهیم؟
اجازه دهید یک مثال ساده بزنیم. شرکت OpenAI که خالق ChatGPT است، تا سال گذشته ۷ مدل زیر را معرفی کرده بود:
- GPT-4o
- GPT-4.1
- GPT-4.5
- GPT-4.1-mini
- o4-mini
- o4-mini-high
- o3
حالا تمام این مدلها فقط به ۳ مورد زیر خلاصه شدهاند:
| مدل جدید | شامل مدلهای |
| GPT-5 | GPT-4oGPT-4.1GPT-4.5GPT-4.1-mini |
| GPT-5 Thinking Mini | o4-minio4-mini-high |
| GPT-5 Thinking | o3 |
این کاهش آیتمها باعث بهبود تجربه کاربری شده است؛ اما در عوض OpenAI است که تصمیم میگیرد پرامپت شما را به کدام مدل هدایت کند و دیگر خودتان اختیار و کنترلی روی این موضوع ندارید. بنابراین باید روش پرامپت نویسی را تغییر دهیم و آن را با مدلهای جدید سازگار کنیم.
به عبارت دیگر، OpenAI یک مسیر جدید (و مخفیانه) به فرآیند پردازش مدلهای GPT اضافه کرده که شامل ۱) پرامپت، ۲) هدایت خودکار دستور به مدل و ۳) تصمیمگیری خودکار میشود. متاسفانه گاهی مسیریابی جدید این مدلها کارآمد و بهینه نیست و نیاز است خودمان وارد عمل شویم و با پرامپت، مسیر را به جهت دلخواهمان ببریم.
چگونه پرامپت کارآمد بنویسیم؟
برای اینکه با چتباتهای جدید مکالمه موثر و هدفمندی داشته باشید، از روشهای زیر استفاده کنید.
استفاده از حالت تفکر عمیق در مدلها
برای کارهای پژوهشی و حل مسائل پیچیده که نیاز به فکر کردن زیاد دارند، بهتر است از عبارتهای زیر در پرامپتتان استفاده کنید:
| پرامپت انگلیسی | پرامپت فارسی |
| Think hard about this | کاملا متمرکز به این موضوع فکر کن |
| Think deeply about this | عمیق فکر کن |
| Think carefully | با دقت فکر کن |
دلیل استفاده از این عبارتها آن است که مدلهای جدید دستورالعمل را موبهمو دنبال و اجرا میکنند. بنابراین وقتی بهطور واضح در پرامپت چنین کلماتی را مینویسید، هوش مصنوعی میفهمد که درخواستتان را چگونه پردازش کند.
کنترل طول پاسخ
بعضی از مدلهای جدید (مثل GPT-5.5) زیادهگویی میکنند و باید بین یک جواب طولانی اسکرول کنید تا به نقطه دلخواهتان برسید. برای کنترل این گزافهگویی، بهشکل زیر عمل کنید.
- Low-verbosity: وقتی فقط به اطلاعات مهم و ضروری درباره یک موضوع نیاز دارید؛
مثال:
| پرامپت قدیمی | پرامپت جدید |
| یک پیام اطلاعرسانی برای پاسخ به سرپرست تیم بازاریابی از طریق واتساپ بنویس. هدف از این پیام ارائه گزارش به سرپرست تیم درباره کمپیت تبلیغاتی اخیر هست. | یک جمعبندی ۱۰۰ کلمهای یا کمتر بنویس و از ساختار markdown برای چیدمان و شفافیت موضوع استفاده کن. این متن در قالب یک پیام واتساپ هست که با هدف ارائه گزارش به سرپرست تیم درباره کمپیت تبلیغاتی اخیر ارسال میشه. |
- Medium-verbosity: زمانی که به نکات یک موضوع نیاز بههمراه زمینه هرکدام نیاز داریم.
مثال:
| پرامپت |
| من یکسری اطلاعات خام در اختیارت میذارم و تو باید دلایل احتمالی اون رو بررسی کنی.CTR سایت من ۱۵٪ کاهش داشته؛ اما در Conversion Rate ۳۰٪ رشد داشته.این اطلاعات رو بررسی کن و چکیدهای از اون را در اختیارم بذار.چکیده رو توی ۳ الی ۵ پاراگراف توضیح بده و فقط نکات مهم رو بنویس. |
- High-verbosity: این حالت برای اسناد فنی و علمی مثل بریف یک پروژه، خلاصه تحقیقها یا منابع ارجاعی یک مقاله علمی عالی است.
مثال:
| پرامپت |
| یک بریف برای پروژهای با عنوان «نقش هوش مصنوعی در فرآیندهای بازاریابی» بنویس. این پروژه روی فرآیند توسعه هوش مصنوعی از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶ تمرکز داره و هدفش رسیدن به راهحلهایی هست که میتونن در عملیات بازاریابی به تیمها کمک کنن.این بریف باید با جزئیات کامل و شفاف، ۶۰۰ تا ۸۰۰ کلمه باشه. |
استفاده از ابزار بهبوددهنده پرامپت OpenAI
شرکت OpenAI یک ابزار تحت عنوان Edit Prompt دارد که درخواستتان را در حد چند کلمه مینویسید و این ابزار آن را به یک پرامپت حرفهای تبدیل میکند.
برای استفاده از این ابزار، ابتدا به آدرس https://platform.openai.com/chat/edit?models بروید. سپس روی دکمه Generate prompt کلیک کنید و هدفتان را بنویسید.
برای مثال، ما عبارت ‘I want to write an impactful caption for an Instagram post about collagen serum in skin care beauty line’ را نوشتیم و دکمه Create را انتخاب کردیم.
این ابزار پرامپت زیر را تحویل داد که جزئیات کاملی را دربرمیگیرد.
| Write an impactful and engaging Instagram caption specifically for a post about a collagen serum in your skincare beauty line. The caption should capture attention, evoke thought or emotion, and directly relate to the benefits or story of collagen serum within your brand. Focus on maximizing engagement (likes, comments, shares) by tailoring the tone and style to best suit your target skincare/beauty audience—whether that means being inspirational, informative, or playful. |
نکته: برای اینکه ابزار Edit Prompt یک پرامپت حرفهای و کارآمد بنویسد، حتما موضوع مدنظرتان را بههمراه رسانه منتشرکننده مشخص کنید.
در کادرهای پایین، گزینههایی برای کنترل خروجی دارید که قبلا آنها را بررسی کردیم.
ایجاد چرخه نقادانه داخلی
مدلهای جدید میتوانند خودشان یک چرخه نقادانه بسازند و از معیارهای کیفی در این زمینه استفاده کنند. به این شکل که ازشان بخواهید به تعداد مشخص جوابشان را بازبینی کنند تا زمانی که به پاسخ صحیح برسند.
این روش برای کارهای پیچیده یا گزارشهای قدمبهقدم، مثل نوشتن یک سند تجاری و کدنویسی بهکار میرود. تعداد دفعات بازبینی و پاسخ را شما از طریق دستور زیر تعیین میکنید:
| مثال ۱ | یک گزارش جامع از وضعیت بازار IT در ایران بنویس. قبل از شروع به نوشتن، یک چرخه بازبینی داخلی برای خودت بساز که مشخص میکنه گزارش مطلوب از لحاظ کیفی و کمی در صنعت IT چه چیزی هست. براساس این معیارها گزارش رو بنویس.این پیشنویس رو به من ارائه نده. خودت باید اون رو بهصورت داخلی تکرار و اصلاح کنی تا زمانی که بالاترین امتیاز را برای یک گزارش ایدهآل بگیره.فقط گزارش نهایی رو بهصورت کامل ارائه بده. |
| مثال ۲ | یک طرح کلی بنویس که درباره ارائه گزارش فصلی بررسی کسبوکارم هست. قبل از شروع، یک چرخه داخلی با ۵ معیار برای یک QBR عالی در سطح جهان بساز. در ادامه از اون چرخه برای تکرار داخلی طرح کلی استفاده کن، تا زمانی که پاسخت امتیاز ۱۰ از ۱۰ بگیره. فقط نسخه نهایی رو در اختیارم بذار. |
جمعبندی
به گمانم این موضوع ذهن شما را هم درگیر کرده که مهندسی پرامپت تا چه عمقی پیش میرود؟ این موضوع جای صحبت زیادی دارد و در آینده این مقاله را بهروزرسانی خواهم کرد. حتماً نشانی را ذخیره کنید. لطفاً نظرات خود را با من در میان بگذارید تا دررابطهبا هوش مصنوعی با هم کنجکاوی کنیم 🙂
عکس منو برادرم رو درست کن
درود، یه پیشنهاد داشتم برای اینکه این نوشتار رو به یک جریان زنده روی پلتفرم ویرا تبدیل کنید.
یه جام هفتگی یا ماهیانه پرامپت نویسی درست کنید و از کاربرها بخواید تا شرکت کنن. از خود ویرا هم کمک بگیرن تا تکنیکهایی که فهرست کردین رو بهتر یاد بگیرن و بهترین پرامپتهایی رو که در هر زمینه بهش رسیدن به همراه برون ده هوش مصنوعی در پاسخ به اون پرامپت رو به اشتراک بگذارن. کاربران دیگه به این پرامپتها رای بدن و در پایان سه نفر کاربر برتر رو روی سایت بگذارید و یه پاداش هم به کیف پول اونها واریز کنید. اینجوری یه رتبه بندی هم از همه کاربرهایی که در جامها شرکت کردن بدست میاد، بر پایه اینکه روی هم رفته در جامهایی که بودن چند رای گرفتن.
این میتونه به کاربران انگیزه بده تا بیشتر یاد بگیرن، با هم آشنا بشن و دنیای ویرا رو هم بسیار پویا تر کنه.
سپاس
ممنون
متن بسیار جذاب و مفیدی بود ممنون از تیم خوب ویرا
بسیار عالی